سه شنبه ۱ خرداد ۱۳۹۷
مرضیه شریفی:

جایگاه امام زمان (عج) در آموزه های امام رضا (ع)

امام رضا(ع) امامت را پل ارتباطی و صایت همه انبیا و خلیفه خدا و رسول اسلام و اهل بیت دانسته و رهبری دین و حفظ دولت اسلامی و سربلندی مسلمانان را به آن وابسته دانسته است.

مسأله ­ی ولایت و امامت از مهم ترین و اصیل ترین مباحث زیربنایی عقیدتی و از مفاهیم کلیدی سیاسی در بین فرقه های اسلامی در دوره ­های مختلف تاریخی بوده است؛ با این تفاوت که امامت در نظر امامیه از مهم ترین و اساسی ترین اصول اعتقادی مکتب تشیع است (محمدی،۱۳۸۷). امامت، نظام سیاسی آرمانی شیعه است. در فرهنگ شیعه، امامت با مختصات خاص خود ازاصول اعتقادی این مذهب است و شیعه، امام معصوم را در رأس نظام سیاسی می­ داند (پیشگاهی فرد و نصرالهی­زاده ،۱۳۸۹).

عصرامام رضا(ع) علاوه بر دگرگونی های فرهنگی دوره امام کاظم(ع)  شاهد ظهور فرقه­ واقفیه و گسترش جریان شیعه یدی نیز بود. این گروه ها به ویژه واقفیه خطر بزرگی برای رهبری تشیع بودند (منتظرالقائم، ۱۳۹۳). امام رضا(ع) از هر فرصتی برای توصیف و معرفی جایگاه امامت استفاده و با دانش توحیدی و قرآنی و تفسیر درست مؤلفه های دینی اقدام به اصلاح فرهنگ جامعه اسلامی می کردند (حبیبی تبار و مروجی طبسی،۱۳۹۲).

امام رضا(ع) در زمان ولایتعهدی مأمون و در گردهمایی­ های دانشمندان و مردم، همواره بحث امامت و ولایت ائمه اطهار(ع) را مطرح و باهرگونه کژاندیشی در این زمینه برخورد نموده­ اند (حیدری فر،۱۳۸۶).

بنیادهای نخستین مسأله­ امامت را رسول خدا (ص) بنا نهاد اما اساس آن را بعد از رحلت رسول خدا(ص) به صورتی که در مکتب تشیع است، نخستین بار حضرت زهرا و سپس امیرالمؤمنین و فرزندانش و دیگر ائمه­ بزرگوار(ع) در ادامه­ همان تعالیم به ترسیم خطوط فکری شیعه درسطح وسیع تری پرداختند(محمدی، ۱۳۸۷) که در این خصوص نقش امام رضا(ع) به دلیل موقعیت سیاسی، اجتماعی و فرهنگی خاص آن دوران قابل توجه است.

دوران زندگی امام رضا(ع)، عصر شکوفایی علم و گسترش علوم ملل به سرزمین های دیگر- به واسطه ی نهضت ترجمه- بود. چنین فضایی البته فرصتی بود برای نحله­ های انحرافی که به ترویج افکار مسموم، شبهات و تحریف عقاید ناب اسلامی بپردازند و  امام رضا علیه السلام با آگاهی از این خطر، با حضور فعال درمباحث علمی، تألیف رساله ها و کتب علمی و تربیت شاگردان بسیار، به صیانت از آموزه­ های ناب اسلامی در برابر هرگونه انحراف احتمالی می پرداختند(شریفی،۱۳۹۳).

توصیف ویژگی های امام زمان (عج) و وظایف شیعیان در دوران غیبت و زمان ظهور، جایگاه ویژه ای در آموزه های امام رضا (ع) دارد و به مواردی همچون مساله ظهور قائم، غیبت و ظهور امام زمان، معرفی امام زمان، خالی نماندن زمین ازحجت خدا، شرایط و وظایف شیعیان در دوران غیبت و نشانه های ظهور پرداخته شده است.

غیبت و ظهور امام زمان(عج)

ظهور مردی از خاندان رسالت، به منظور برپایی حکومت عدل جهانی، درآینده تاریخ بشر( آنگاه که جهان پر از ظلم و جور می­گردد) یکی از مسلمات عقاید اسلامی است که اکثریت مسلمانان بر آن اتفاق دارند و احادیثی که در این مورد نقل شده به حد تواتر می رسد (سبحانی، ۱۳۸۹). امام رضا(ع) در روایات متعددی ظهور امام عصر(عج) و برپایی حکوت عدل الهی در جهان را به شیعیان وعده داده اند:

– به خداقسم که خداوند از(نسل) من کسی را خواهد رساند که با او حق و پیروانش را پایدار و باطل و پیروانش را نابود می­ کند[۱].

-هنگامی که قائم به پاخیزد دیگر غیر خدا پرستیده نخواهد شد[۲].

– او چهارمین فرزند من است. خداوند او را در پرده غیبت خود پنهان می دارد تا هنگامی که بخواهد سپس او را ظاهر کرده و زمین را پر از عدل و داد کرده همانگونه که پیش از آن پر از جور و ستم شده بود[۳].

-به خدا قسم هنگامی که قائم ما قیام کند خداوند اراده می کند تا شیعیان ما از تمامی شهرها به گرد او جمع می شوند[۴].

– ای دعبل! امام پس از من پسرم محمد است و پس از محمد پسرش علی و پس ازعلی پسرش حسن است و پس از حسن پسرش الحجه القائم که در دوره­ غیبتش منتظرش خواهند بود و در دوره ظهورش از او پیروی خواهندکرد. اگر از عمر زمین نماند مگر به اندازه یک روز خداوند آن روز را آن قدر طولانی خواهدکرد (تا قائم ظهورکند)[۵].

-هریک از ما که امامتش علنی می­ شده با ما نامه نگاری می کردند و یا این که به عنوان امام با انگشت به ما اشاره می کردند و احکام دین را از ما می­ پرسیدند و یا وجوهات شرعی را تحویلش می دادند، یا کشته و یا بر روی بستر وفات می نماید تا این که خداوند جوانی از ما که تولدی پنهانی داشته ولی نسبش هویداست را بر می انگیزد[۶].

معرفی امام زمان(عج)

امام رضا(ع) برخی از خصوصیات امام زمان(عج) را این گونه توصیف نموده ­اند:

– حضرت قائم کسی است که هنگام قیام، سن پیران را دارد ولی باچهره جوانان جسمش نیرومند تاجایی که اگر دستش را به سوی بزرگ ترین درخت روی زمین دراز کند، می تواند آن را ازجای برکند و اگر در کوهستان فریادی کشد سنگ کوه ها از هم می پاشد. عصای موسی همراه اوست، انگشتری سلیمان نزد اوست[۷].

– پدر و مادرم فدایش باد. او (حضرت قائم) همنام جدم (رسول الله) و مانند من است و نیز همانند موسی بن عمران است. پرتوهایی از نور بر او می ­تابد. ازتابش روشنایی عالم قدسی فروغ می گیرد. می­ بینم که او از کردار امت نا امید می­ شود. هنگام ظهور به همه ندا داده می­ شود که چونان افراد نزدیک، دور ها نیز می­ شنوند. برای مؤمنان مهربان است و بر کافران عذاب[۸].

-من نیزصاحب الأمر هستم، ولی آنی نیستم که زمین را پر می کند از دادگری همانگونه که از جور و ستم پر شده و چگونه با این ضعف جسمی ام که می بینی آنگونه می توانم باشم[۹].

-(در دوران غیبت) جسم او دیده نمی شود وکسی همنام او نمی شود[۱۰].

-قائم (ما نامش) مهدی بن الحسن است که (پس از غیبتش) جسمش دیده نخواهد شد و پس ازغیبتش کسی همنام او نخواهد بود تا (هنگام ظهور) که نام خود رابه همه جهانیان اعلام می کند و همه می شنوند و می بینند[۱۱].

– زاده و وارث شایسته ما از فرزندان ابومحمدالحسن بن علی (العسکری) و او صاحب الزمان القائم المهدی است[۱۲].

-لباس حضرت قائم(عج) خشن و غذایش نیز غیر لذیذ است[۱۳].

خالی نماندن زمین ازحجت

قیام و ظهور مردی ازخاندان پیامبر در آخرالزمان مورد اتفاق عموم مسلمانان – ازشیعه وسنی – است، لیکن آنچه مورد اختلاف است این است که آیا ایشان از مادر متولد شده یا در آینده به دنیا خواهد آمد؟ برطبق اعتقاد شیعیان، زمین هیچ گاه خالی ازحجت خدا نمی شود و آن حضرت درسال ۲۵۵ ه.ق دیده به جهان گشوده و اکنون درقید حیات است.

امام رضا (ع) فرموده اند:

– بدانید که زمین تهی نمی ماند(ازحجت) مگر آن که امامی از ما بر روی آن باشد[۱۴].

-حجت خداوند برخلقش برپا نمی شود مگرآن که امامی باشد تا(خداوند) شناخته شود[۱۵].

– زمین هیچ گاه بدون قائمی از ما نیست، ظاهرباشد یا غائب[۱۶].

-اگر زمین یک چشم برهم زدنی بدون حجت باشد،اهل خود را فرو می خورد[۱۷].

-چنانچه (زمین) یک روز بدون حجت شود چنان بر ساکنانش متلاطم می گردد مانند دریا که بر اهلش طوفانی می شود[۱۸].

۵شرایط و وظایف شیعیان در دوران غیبت

-اگر عالم( و امام) شما گرفته شد و از میان تان غایب شد، همواره انتظار فرج بزرگ را در میان خود داشته باشید[۱۹].

-(هنگامی که قائم ما غایب می شود ) از شما (شیعیان) عده کمی می مانند ( که برعقیده شان به ما پایدار بمانند)[۲۰].

-شیعیانمان را می بینم هنگامی که فرند سومم (حسن العسکری) را از دست دادند به دنبال رهبرند ولی او را نمی یابند .گفتم : ای فرزند رسول خدا چرا چنین می شود؟ فرمودند : زیرا امامشان از دیده ها پنهان می شود[۲۱].

-هنگامی که شیعیان، سومین فرندم را از دست می دهند، حتما در برابر فتنه ای کور و شرایط سختی که به وجودمی آید، قرار می­ گیرند که حتی دوستان نزدیک نیز ازدست می روند[۲۲].

-به خدا قسم آنچه را که چشم به راه او هستید هویدا نمی شود مگر آن که آزموده شوید و از هم تمیز داده شوید و کسی نمی­ ماند مگرعده کم و کم­تری[۲۳].

نشانه های ظهور

ـ یکی ازنشانه­ های فرج، حادثه ای است که بین دو مسجد اتفاق می افتد، و فلانی از فلان قبیله تا پانزده گوسفند( دلاور قربانی) از عرب را می کشد[۲۴].

ـ پیش از ظهور قائم ، سفیانی و یمانی و مروانی و شعیب بن صالح خواهند آمد پس چرا این و آن ادعامی کنند(که قائمند)!

ـ پیش از این امر( قیام مهدی(عج) کشتارهایی خواهد بود .می پرسد چه کشتارهایی؟ فرمودند: کشتارهایی پی درپی خواهد بود که قطع نمی شود[۲۵].

-امام در پاسخ این پرسش که هنگام ظهور، قائم در آغاز چه می کند؟ فرمود: در آغاز دست بنی شیبه را ( ازکعبه) کوتاه میکند زیرا آنان دزدان بیت الله الحرام هستند[۲۶].

امام رضا(ع) باتوجه به فضای سیاسی و فرهنگی دوران خویش، تمرکز خاصی برمسأله امام شناسی و شفاف­ سازی اذهان عمومی دراین زمینه داشته­ اند. امام رضا(ع) با درک شرایط سیاسی و اجتماعی دوران خود در تبیین و احیای نظریه امامت الهی تلاش وسیعی را به عمل آوردند. امام رضا(ع) امامت را پل ارتباطی وصایت همه انبیا و خلیفه خدا و رسول اسلام و اهل بیت دانسته و رهبری دین و حفظ دولت اسلامی و سربلندی مسلمانان را به آن وابسته دانسته است. برهمین اساس پیشنهاد می شود سیره­ ی امام رضا (ع) در شفاف­ سازی مسأله امام شناسی و شیعه پژوهی و ترسیم باورها و خطوط فکری کلی شیعه دراین زمینه ملاک نظر و عمل محققان و پیروان قرارگیرد

۱- اصول کافی : ۱ : ۳۵۴

۲- تأویل الایات الظاهره: ۳۶۹

۳- إعلام الوری: ۲: ۴۳۴

۴- تفسیرعیاشی : ۱: ۶۶

۵ – عیون اخبارالرضا ۲: ۲۶۴

۶- اصول کافی : ۱ : ۳۴۱٫

۷- إعلام الوری: ۲: ۴۳۴

۸- الغیبه نعمانی: ۱۸۰

۹- إعلام الوری: ۲: ۲۴۰

۱۰- اصول کافی: ۱: ۳۳۳

۱۱- مستدرک الوسائل : ۱۲: ۲۸۶

۱۲- کشف الغمه :۲: ۴۷۵

۱۳-بحارالانوار: ۵۲ : ۳۵۸٫

۱۴- کمال الدین: ۲۲۸

۱۵- اصول کافی: ۱: ۱۷۷

۱۶ – کمال الدین: ۲۰۲

۱۷ – عیون اخبارالرضا : ۱: ۲۷۲

۱۸ – کمال الدین: ۲۲۸

۱۹ – الهدایه الکبری : ۳۶۴

۲۰- ارشادمفید: ۳۶۰

۲۱- عیون اخبارالرضا : ۱: ۲۷۳٫

۲۲- اکمال الدین :۳۷۱

۲۳- بحارالانوار: ۵۲: ۱۱۴

۲۴- ارشاد مفید: ۳۶۰

۲۵- قرب الإسناد : ۳۸۴٫

۲۶- عیون اخبارالرضا: ۱: ۲۷۳٫

انتهای پیام / کد خبر38741

جستجو

نظرسنجی

آیا از عملکرد شوراهای شهر و روستای این دوره رضایت دارید؟

بارگذاری ... بارگذاری ...

آخرین اخبار