شنبه ۲ تیر ۱۳۹۷
مرضیه شریفی:

ربا، تیشه ای بر ریشه اقتصاد مقاومتی

امروزه نزول یا همان”ربا” دیگر قبح اجتماعی وحتی شرعی خود را دربین بسیاری ازافراد جامعه ازدست داده ورباخواری به طرز نگران کننده ای در لایه های مختلف سیستم اقتصادی جامعه رسوخ کرده است؛ به طوری که می توان یکی ازعوامل بنیادین مشکلات اقتصادی امروز کشور را به همین افزایش بی رویه رباخواری دربین اقشار مختلف جامعه نسبت داد.

به گزارش پایگاه خبری فلاورجا:پلنا” سال­ها پیش ازاین با شنیدن اینکه “فلانی نزول خور است”چهره­ خشن و نفرت انگیز مردی در ذهنمان مجسم می­ شد که می­ توانست کلکسیونی از رذایل اخلاقی باشد. تعدادشان در هر محله یا بازار، انگشت شمار بود و به عنوان خبیث­ ترین همسایگان مورد نفرت بقیه­ اهل محل بودند.

بسیاری از آنان به خاطر همین وجهه­ اجتماعی زشت و منفور، معاملات خود را با طرف مقابل، پنهانی انجام می­ دادند تا به عنوان نزول خور در محل شناخته نشده و از طرف آشنایان مورد شماتت، لعن ونفرین قرار نگیرند.

ازطرف دیگر، افرادی هم که از روی فلاکت و اضطرار ناچار به پرداخت نزول می­ شدند آن را ازخانواده و آشنایان خود پنهان می­ کردند تا متهم به آوردن  لقمه­ حرام سر سفره زن وبچه­ خود نشوند.

اما …

این روزها به کلی اوضاع نزول خور جماعت فرق کرده …، اول از همه اینکه واژه مبغوض “نزول خوری” جای خود را به “سود” ، “درصد” و”کارمزد” داده که هم بار منفی کمتری دارند و هم به مراتب باکلاس ­ترند!

دیگر اینکه مثل آن قدیم­ ها افراد جامعه نه تنها از درصد دادن و درصدگرفتن آشکار، شرم و ابایی ندارند، بلکه آن را به عنوان یک شق بدیهی و لازم الاجرا در بده بستان­های مالی، حتی بین اعضای خانواده، در نظر می­ گیرند؛ به عبارت دیگر، نزول یا همان”ربا” دیگر قبح اجتماعی و حتی شرعی خود را در بین بسیاری از افراد جامعه ازدست داده و رباخواری به طرز نگران­ کننده­ ای در لایه­ های مختلف سیستم اقتصادی جامعه رسوخ کرده­ است؛ به طوری که می­ توان یکی ازعوامل بنیادین مشکلات اقتصادی امروز کشور­ را به همین افزایش بی­ رویه رباخواری در بین اقشار مختلف جامعه نسبت داد.

رباخواری علاوه برایجاد مشکلات روحی و روانی(مانند ترس و اضطراب مداوم، فشار روانی، استیصال و ناامیدی) در فرد بدهکار، در سطح کلان نیز موجب صدمات هنگفتی همچون راکد ماندن کار و فعالیت اقتصادی، ایجاد فاصله طبقاتی، تورم، رواج مصرف­گرایی و بیکاری می­ شود. رباخواری در نهایت موجب بوجود آمدن طبقه سرمایه­ داری می­ شود که از یک طرف عمده اموال و دارایی­ های یک جامعه نزد آن­ها انباشته می­ شود.

ازطرف دیگر این سرمایه­ هنگفت به جای خرج­ شدن درحرکت­ های اقتصادی وتولیدی جامعه در چرخه رباخواری باقی­ مانده وعلاوه برکاهش رشد اقتصادی، باعث افزایش فقر و محرومیت در اقشار محروم جامعه و تراکم ثروت در دست عده­ای محدود می­گردد.

به اعتقاد بسیاری ازکارشناسان، اولین مسئله ­ای که رواج رباخواری در جامعه شکل می­دهد، عدم تمایل افراد جامعه برای وارد شدن به عرصه­ تولید- به دلیل خطرپذیری بالای آن- وبه دنبال آن افزایش وابستگی کشور به واردات وخروج سرمایه­ های داخلی از کشور است؛ چنانچه در روایتی از امام صادق(ع) نیز بدین موضوع اشاره شده است:” به راستی اگر ربا حلال بود، مردم تجارت و تلاش براى معاش را رها مى­کردند؛ به همین دلیل خداوند ربا را حرام کرد تا مردم از حرام به حلال و تجارت و خرید وفروش رو بیاورند”(۱).

امام رضا(ع) نیز در اشاره به این موضوع فرموده­ اند: “سِرّ دیگر(حرمت ربا) آن است که… مردم به بردن منفعت بی­ تلاش متمایل می ­شوند”(۲). در واقع افراد رباخوار بااتکا به این منبع درآمد حرام ازهرگونه فعالیت اقتصادی وسازندگی خودداری می‌کنند.

این قبیل پیامدهای منفی و زیان­بار رباخواری موجب گردیده که در تعالیم دین مبین اسلام رباخواری در زمره­ گناهان بزرگ و در حکم جنگ با خدا و رسول او قلمداد گردد.

در حدیثی از امام رضا(ع) رباخواری هم ردیف قتل نفس آورده شده (۳)، چراکه در واقع ربا نیز با بریدن رگ حیات اقتصادی فرد و جامعه آن­ها را دچار مرگ تدریجی می­ کند. امام هشتم (ع) درکلام دیگری فرموده ­اند: ” بدان که ربا حرام و از گناهان کبیره است و خداوند برآن وعده­ آتش داده است. پس پناه می­بریم به خدا از آتش، و ربا برهمه­  پیامبران و درهمه­ کتاب­های آسمانی حرام شده است” (۴).

درمنطق اقتصادی اسلام شیوه­ درآمد باید در چارچوب مقررات سودمند به حال جامعه محدود شده و هرگونه فعالیت اقتصادی که به نوعی برای فرد وجامعه زیان­ آور باشد، ممنوع است.

امام رضا(ع) درباب علت تحریم ربا فرموده­ اند:”علت تحریم ربای معاملی همان نهی خداوند است ازآن برای فسادی که نسبت به اموال درآن وجود دارد، پس خرید و فروش و معاملات ربوی همه خسارت و ضرر است، درهرحال برای خریدار وفروشنده”(۵).

نکته قابل توجه دیگر اینکه با رواج فرهنگ رباخواری، تنها معیار کمک مالی به دیگران، دریافت سود بیشتر خواهد بود و سنت پسندیده قرض­ الحسنه که در قرآن و روایات بسیار مورد تأکید قرارگرفته به فراموشی سپرده می­ شود. امام رضا(ع) دراشاره به این موضوع فرموده­ اند: سِرّ دیگر(حرمت ربا) آنکه کارخیر از میان می­ رود و دادن قرض الحسنه ازمیان می­ رود “(۶).

در بینش اقتصادی اسلام، قرض الحسنه به عنوان نقطه­ مقابل رباخواری، دارای چنان جایگاه مهم وشریفی است که خداوند در قرآن خود را طرف قرض اعلام نموده ومی فرماید:”آن کیست که به خداوند قرض ­الحسنه دهد تاخدا آن رابرایش چندین برابر فزونترکند؟” (۷).

از امام رضا(ع) نیز آمده است که:”کسی که به مؤمنی به خاطر خشنودی خدای عزوجل قرض دهد، آن قرض به حساب صدقه برای او خواهدبود تا زمانی که قرض‏گیرنده آن را ادا کند”(۸).

شاید درنگاه اول به نظر برسد که صدقه و دیگر انفاق­ های مالی- به دلیل دست کشیدن فرد ازدارایی شخصی خود به نفع دیگری- ارزش معنوی بالاتری نسبت به قرض­ الحسنه داشته باشند، لیکن در منطق اقتصادی اسلام قرض دادن بهترین نوع انفاق وحتی برتر از صدقه دادن است. چنانچه امام هشتم (ع) در تبیین برتری قرض الحسنه برصدقه فرموده ­اند: «پاداش قرض دادن هیجده برابربیش از صدقه است؛ زیرا با فراهم شدن شرایط استقراض، شخص ناگزیر به گرفتن صدقه نمی­ شود»(۹).

یکی از علت­ های برتری قرض­ الحسنه بر صدقه در این است که در بسیاری موارد ممکن است شخص به دریافت صدقه عادت نموده و دست از تلاش برای کسب معاش خود و خانواده بردارد؛ درحالی که وقتی قرض­ الحسنه دریافت می‌کند ناگزیر به کار و تلاش اقتصادی برای پرداخت قرضش است و به نوعی می­ توان گفت قرض الحسنه با ایجاد انگیزه­ تلاش و حس مسؤلیت و تعهد در افراد مانع از رواج خوی طفیلی­ گری وگداپروری درجامعه می­ شود.

امام رضا(ع) همانند دیگر پیشوایان دینی، همواره مسلمانان را به تلاش و مجاهدت در راه تأمین معاش (۱۰) و پرهیز از تکدی­ گری و درخواست از دیگران(۱۱) سفارش نموده و درخواست و تکدی گری را کلید بیچارگی توصیف کرده اند(۱۲).

همان­گونه که پیشتر مطرح شد، خوگیری به رباخواری، قبح زدایی و فراگیر شدن آن در جامعه، تیشه­ ای بر ریشه­ اقتصاد هر جامعه و به ویژه مانعی سترگ در راه تحقق اقتصاد مقاومتی و «حمایت از تولید داخلی» در شرایط فعلی بحران اقتصادی درکشورمان است، درحالی­ که می ­توانیم با فرهنگ­ سازی صحیح و به ویژه اقامه فریضه امربه معروف ونهی ازمنکر، احاد مردم جامعه را ازخطرات رباخواری آگاه کرده و با احیای سنت پسندیده­ قرض­ الحسنه به­ ویژه در قالب گروه­ های خانوادگی، دوستانه و محلی، خود و اطرافیانمان را از گرفتار شدن در چنگال سرمایه­ داران رباخوار و مؤسسات و بنگاه­ های مالی دارای سیستم رباخواری (سودهای غیرمتعارف، جریمه­ های سنگین دیرکرد وام و…) نجات داده و ریشه­ این شجره­ ملعونه را درجامعه­ اسلامی­ مان بخشکانیم.

و همواره به یاد داشته باشیم امام بزرگواری که افتخار میزبانی شان را درکشور عزیزمان داریم، چنین هشدار داده­ اندکه :” ای مردم تقوا را درباره نعمت­ های الهی رعایت کنید و نعمت­ ها را با گناه و معصیت ازخود مرانید(۱۳)؛ زمانی­ که مردم به کارهای ممنوع دست زدند و هرکس هرچه دلش خواست کرد، بدون اینکه کسی نظارت کند، مردم همگی به فساد و تباهی دچار می­ شوند” (۱۴).

۱-من لایحضره الفقیه ج ۳، ص ۵۶۷

۲-من لایحضره الفقیه، ج۳، ص۵۶۵

۳-عیون اخبارالرضا(ع) ج۲،ص ۱۲۱

۴- فقه الرضا (ع)، ص ۲۵۶

۵-من لایحضره الفقیه، ج۳، ص۵۶۵٫

۶-همان

۷- سوره بقره، آیه ۲۴۵

۸- بحار الانوار، ج ۷۱، ص ۲۳۳

۹- بحارالانوار، ج ۱۰۳، ص ۱۴۰

۱۰- وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۱۸

۱۱- اصول کافی ،ج ۳،ص ۲۴۸

۱۲- دره الباهره ،ص ۳۷

۱۳- عیون اخبارالرضا، ج۲، ص۱۶۹

۱۴-عیون اخبارالرضا(ع)،ج۲ ، ص۹۹

 

نویسنده: مرضیه شریفی دکترای مشاوره خانواده

انتهای پیام / کد خبر39497

جستجو

نظرسنجی

آیا از عملکرد شوراهای شهر و روستای این دوره رضایت دارید؟

بارگذاری ... بارگذاری ...

آخرین اخبار